PORADNIK: MASZ PRAWO

05

PORADNIK

MASZ PRAWO

Czynności podejmowane przez organy prowadzące postępowanie karne mogą wywoływać dyskomfort u osób, które formalnie zostaną w takie postępowanie zaangażowane. Takie „zaangażowanie” może nastąpić na wiele różnych sposobów, z punktu widzenia obywatela mniej lub bardziej stresujących. Z jednej strony może to być swobodna i przyjazna rozmowa policjanta z osobą, która jest potencjalnym świadkiem zdarzenia (co nie oznacza, że osoba taka w przyszłości nie pojawi się w zainteresowaniu organów procesowych jako potencjalny podejrzany), z drugiej strony – może być to najbardziej stresujący sposób dostania się w obręb zainteresowania organów procesowych, czyli zatrzymanie osoby w roli podejrzewanego sprawcy przestępstwa. Najważniejszą zasadą, której powinna się trzymać osoba poddawana jakimkolwiek czynnościom brzmi: opanowanie i racjonalne myślenie.

W związku z zaangażowaniem w proces karny, po stronie obywatela pojawia się szereg uprawnień, zaś po stronie organów procesowych pojawiają się odpowiadające im obowiązki. Poniżej prezentujemy uprawnienia zatrzymanego, świadka, podejrzanego oraz tymczasowo aresztowanego w pigułce.

Uprawnienia zatrzymanego:

1

Za czynności zatrzymania powinien zostać sporządzony protokół zatrzymania,

wskazujący dokładną (co do minuty) godzinę zatrzymania. Sprawdź, czy się zgadza: imię i nazwisko zatrzymującego funkcjonariusza, opis przyczyny zatrzymania, ponadto powinieneś otrzymać druk pouczenia dla osoby zatrzymanej – przeczytaj go uważnie.

2

Pamiętaj, żeby wpisać do protokołu zatrzymania, że żądasz natychmiast bezpośredniej rozmowy z adwokatem.

Żądaj także zawiadomienia Twoich bliskich o zatrzymaniu. Odmów współpracy, jeśli nie umożliwiono Ci spotkania z adwokatem („mam prawo do kontaktu z adwokatem, do czasu kontaktu z adwokatem odmawiam wyjaśnień, nie podpiszę protokołu, nie będę odpowiadał na żadne pytania”).

3

Wiedz, że funkcjonariusz nie może:

- stosować przymusu bezpośredniego w przypadku, gdy nie stawiasz oporu i wykonujesz polecenia,
- krzyczeć na Ciebie, stosować przemoc psychiczną,
- mówić Ci co możesz, a czego nie możesz wpisać w uwagach do protokołu.

4

Uważnie i osobiście przeczytaj

każdy dokument, który podpisujesz, w tym protokół. Możesz nie podpisać protokołu, jeżeli protokół nie odzwierciedla Twoich wyjaśnień.

5

Możesz wpisać do protokołu uwagi 

np. o zachowaniu konkretnych osób, np. że ktoś Cię straszył, że naciskał abyś zrezygnował z kontaktu z adwokatem, itp.

6

Możesz odmówić wyjaśnień bez adwokata, 

staraj się myśleć o tym co mówisz, lepiej milczeć niż mówić za dużo, dotyczy to wypowiedzi protokołowanych jak i „swobodnych” rozmów z funkcjonariuszami.

Uprawnienia świadka, w praktyce będącego osobą podejrzaną:o:

Jeśli jesteś wezwany na przesłuchanie w charakterze świadka i z jakiegoś powodu sytuacja ta wydaje Ci się niekomfortowa (np. uważasz, że w trakcie przesłuchania mogą być badane okoliczności, które mogą narazić Ciebie bądź osobę dla Ciebie najbliższą na odpowiedzialność):

1

Skorzystaj z pomocy profesjonalisty, 

umocuj adwokata lub radcę prawnego, który uda się z Tobą na przesłuchanie.

2

Podczas przesłuchania zachowuj spokój, myśl, nie ulegaj emocjom, bądź precyzyjny 

(skupiaj się na treści pytań i odpowiadaj zgodnie z zakresem pytania), nie mów o tym czego nie dotyczy przesłuchanie, unikaj „swobodnych” rozmów poza protokołem. Jeśli pytanie jest niewłaściwe (np. zawiera sugestię, groźbę) poproś o jego zaprotokołowanie, w razie odmowy zrób to sam w uwagach do protokołu.

3

Uważnie, osobiście przeczytaj protokół. 

Protokół powinien odzwierciedlać Twoje wypowiedzi. Domagaj się jego sprostowania, jeśli tak nie jest. Możesz przed podpisaniem protokołu zamieścić w nim uwagi, dotyczące np. zachowania się funkcjonariuszy podczas przesłuchania.

4

Odmów odpowiedzi na pytanie,

które może narazić Ciebie, bądź osobę dla Ciebie najbliższą na odpowiedzialność.

Uprawnienia podejrzanego:

1

Powinieneś otrzymać druk pouczenia dla osoby podejrzanej – przeczytaj go uważnie.

Powinno zostać wydane i doręczone Ci postanowienie o przedstawieniu zarzutu – przeczytaj uważanie, myśl – przeanalizuj spokojnie treść zarzutów. Zażądaj uzasadnienia do postanowienia o przedstawieniu zarzutu.

2

Ustanów obrońcę.

3

Jeśli nie ma z Tobą obrońcy:

nie składaj wyjaśnień ani nie rozmawiaj poza protokołem z funkcjonariuszami na temat zarzutu lub innych okoliczności, które mogą Cię obciążać. Możesz odmówić mówienia czegokolwiek bez adwokata, jeśli już mówisz – staraj się myśleć o tym co mówisz, lepiej milczeć niż mówić za dużo, dotyczy to wypowiedzi protokołowanych, jak i „swobodnych” rozmów z funkcjonariuszami (z nikim nie rozmawiaj poza protokołem).

4

Nie daj się zaskoczyć podczas przesłuchania, bądź skupiony,

pytania mogą dotyczyć czynów innych niż objęte zarzutem, nie odpowiadaj na nie, mogą być stosowane mniej lub bardziej wyrafinowane techniki przesłuchania (np. policjant może udawać, że jest po Twojej stronie, że sam nie rozumie, o co jest sprawa, że pewnie zakończy się dla Ciebie pomyślnie; może pojawiać się funkcjonariusz nie ujawniony w protokole, który będzie wchodził do pokoju przesłuchań i mimochodem czynił uwagi mające skłonić Cię do współpracy, mające charakter zawoalowanych gróźb, np. zastosowania aresztu, itp.). bądź czujny – nie daj się zwodzić pozorom.

5

Uważnie przeczytaj każdy dokument

– w tym protokół – zanim go podpiszesz, żądaj sprostowania, jeśli coś się nie zgadza.

6

Odmów współpracy,

jeśli uniemożliwione zostanie Ci spotkanie z adwokatem („mam prawo do kontaktu z adwokatem, do czasu kontaktu z adwokatem odmawiam wyjaśnień, nie podpiszę protokołu, nie będę odpowiadał na żadne pytania”).

7

Funkcjonariusz nie może:

- krzyczeć na Ciebie, stosować przemocy psychicznej, w inny sposób wywierać presji,
- mówić Ci co możesz, a czego nie możesz wpisać w uwagach do protokołu.

8

Możesz nie podpisać protokołu,

jeżeli protokół nie odzwierciedla Twoich oświadczeń.

9

Możesz wpisać do protokołu uwagi

np. o zachowaniu konkretnych osób, np. że ktoś Cię straszył, że sugerował albo naciskał abyś zrezygnował z kontaktu z adwokatem, itp.

Uprawnienia tymczasowo aresztowanego:

Wszystko to, co w przypadku uprawnień podejrzanego plus:

1

Żądaj dostępu do akt sprawy,

w szczególności do treści wniosku o tymczasowe aresztowanie i dowodów, na których ten wniosek się opiera.

2

Żądaj powiadomienia przez sąd osoby najbliższej

bądź innej wskazanej przez Ciebie, o zastosowaniu tymczasowego aresztowania.

3

Poproś najbliższych (bądź inne osoby) o wsparcia:

paczki, widzenia; masz prawo utrzymywać więzi rodzinne.

4

Masz prawo kultywować wyznawaną religię.

5

Wystąp o zgodę na korzystnie z aparatu telefonicznego,

na odmowę przysługuje Ci zażalenie.

6

W areszcie masz prawo do korespondencji

(bez cenzury jak chodzi o korespondencję z RPO, RPD, ETPCZ, może być cenzurowana korespondencja z obrońcą [w szczególnie uzasadnionych wypadkach] oraz organami państwowym, korespondencja „prywatna” jest cenzurowana), egzekwuj swoje prawo do korespondencji, jeśli jest ograniczane („znaczki będą jutro”, „papier dostaniesz od wychowawcy, który przyjdzie jutro”) staraj się, aby to zostało odnotowane w jakikolwiek sposób, jeśli Twoje prawa są naruszane: pisz wnioski, prośby o wyjaśnienia, skargi do Dyrekcji.

7

Poproś, aby osoby, którym na Tobie zależy,

przebywając na wolności czyniły wszystko co tylko możliwe, aby Ci pomóc (oprócz punktu 3, mogą poszukać dla Ciebie dobrego obrońcy)

Chcesz wiedzieć więcej na temat Twoich uprawnień, pobierz nasz bezpłatny poradnik.

KONTAKT

Kancelaria Adwokacka Duraj Reck i Partnerzy

ul. Gliwicka 5, 40-079 Katowice

tel:  +48 32 253-90-11

      +48 32 703-99-59

fax:       +48 32 253-04-76

e-mail: office@durajreck.com